Na początku zacznijmy od wyjaśnienia, czym jest właściwie ta kapsaicyna. Jest to związek chemiczny, odpowiadający za ostry oraz piekący smak papryk  To, ile dana papryka będzie jej zawierać, zdefiniuje siłę odczuwanej ostrości  Póki co, status najostrzejszej papryki na świecie należy do przedstawicieli gatunku Naga chili  Warto nadmienić tutaj, że zawierają one ok. 2-4% kapsaicyny, podczas gdy średnia jej zawartość w innych gatunkach papryk chili wynosi 0,1-1%

Właściwości kapsaicyny są znane już od bardzo dawna. Rdzenni Amerykanie żuli suszone papryki chili w celu uśmierzenia bólu zębów  Poza działaniem przeciwbólowym i drażniącym wykazuje:

• wpływ na termoregulację organizmu
• wpływ na metabolizm tkanki tłuszczowej (kontrola masy ciała)
• działanie antyoksydacyjne
• działanie hipotensyjne
• działanie przeciwdrobnoustrojowe
• wpływ na rozwój nowotworów
• wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego

 

KAPSAICYNA A BÓL

Ze względu na swoje właściwości przeciwbólowe kapsaicynę polubił przemysł farmaceutyczny  W leczeniu dolegliwości jest stosowana przeważnie zewnętrznie. Często stanowi składnik maści, kremów oraz plastrów przeciwbólowych w leczeniu bólu przewlekłego m.in. mięśniowo-stawowego czy neuropatii cukrzycowych  Ponadto kapsaicyna nadaje się dla pacjentów chorych na łuszczycę i z zaburzeniami pracy pęcherza moczowego.

Jednak większe praktyczne znaczenie ma działanie analgetyczne tego związku, czyli zniesienie uczucia bólu. Wykorzystano tę właściwość u osób chorych na artretyzm i po operacji stawu kolanowego Rezultaty okazały się być pozytywne. Należy natomiast zachować szczególną ostrożność i raczej nie podawać leków zawierających kapsaicynę pacjentom z gorączką

 

WPŁYW KAPSAICYNY NA TERMOREGULACJĘ

Przeprowadzone w tej kwestii badania dostarczają nam znacznych informacji. Otóż, jednokrotne podanie niewielkiej ilości kapsaicyny objawia się spadkiem temperatury ciała (hipotermią ). Ma to związek z rozszerzeniem obwodowych naczyń krwionośnych , przez co zwiększa się powierzchnia parowania (wymiany cieplnej z otoczeniem) i dochodzi do wzmożonej utraty ciepła z organizmu. Następuje także spadek tempa metabolizmu na skutek zmniejszonego zużycia tlenu - termogenezy.

Aczkolwiek podawanie kapsaicyny regularnie, przez dłuższy czas skutkuje podwyższeniem temperatury ciała - hipertermią  Dodatkowo organizm gorzej radzi sobie z przegrzaniem  Jednak już podawanie mniejszej dawki kapsaicyny nie zaburza mechanizmów termoregulacyjnych.

 

ZASTOSOWANIE KAPSAICYNY W ZMNIEJSZANIU MASY CIAŁA

Koreańscy naukowcy przeprowadzili badania na szczurach , które wykazały hamujący wpływ kapsaicyny na magazynowanie białej tkanki tłuszczowej - rezerwuaru zapasowej energii w organizmie. Ponadto, jak już wiemy, wpływa ona na proces termogenezy - wzmaga wytwarzanie ciepła poprzez zwiększenie wydzielania adrenaliny i noradrenaliny. Działania te prowadzą do zmniejszenia ilości tkanki tłuszczowej, czyli równoznacznie do spadku masy ciała.

Podobne efekty uzyskano wśród ludzi  Stwierdzono między innymi wzrost metabolizmu tłuszczów, wzrost zużycia energii związany z pobudzeniem współczulnego układu nerwowego oraz spadek apetytu  Jednak badania te były prowadzone stosunkowo zbyt krótko, by móc jednoznacznie stwierdzić, jak kapsaicyna wpływa na masę ciała przy dłuższym, regularnym jej stosowaniu.

 

DZIAŁANIE PRZECIWDROBNOUSTROJOWE KAPSAICYNY

Naukowcy potwierdzili hamujący wpływ kapsaicyny na rozwój różnych gatunków bakterii , znany już od czasów starożytnych. Mowa tu głównie o tych z rodzaju Salmonella czy Pseudomonas, a także o bakterii stanowiącej najczęstszą przyczynę choroby wrzodowej żołądka - Helicobacter pylori. Kapsaicyna ogranicza również wzrost innych drobnoustrojów jak, np. drożdży Saccharomyces cerevisiae

 

KAPSAICYNA A NADCIŚNIENIE

Kapsaicyna aktywuje mechanizm prowadzący do rozszerzania światła naczyń krwionośnych , na skutek rozkurczu ich mięśniówki gładkiej. To doprowadza do spadku oporu obwodowego i w związku z tym również ciśnienia tętniczego krwi  Takie działanie kapsaicyny może okazać się przełomowe w walce z jedną z najpoważniejszych chorób XXI wieku, czyli nadciśnieniem.

 

KAPSAICYNA JAKO ANTYOKSYDANT

Działanie przeciwutleniające kapsaicyny polega przede wszystkim na opóźnianiu reakcji utleniania. Wpływa to korzystnie na frakcje cholesterolu LDL (o niskiej gęstości). Opóźnienie oksydacji tych lipoprotein zmniejsza ryzyko miażdżycy, a co za tym idzie również choroby wieńcowej serca i zawału. Wśród populacji Indian, którzy do swoich dań bardzo często dodają ostre przyprawy , potwierdzono obniżone ryzyko zapadalności na chorobę Alzheimera

 

KAPSAICYNA DOBRA DLA ŻOŁĄDKA

Brzmi to dość szokująco, prawda? Z reguły przy wszelakich dolegliwościach pokarmowych należy unikać ostrych, podrażniających przypraw w diecie. Jednak przeprowadzone badania wskazują, iż kapsaicyna posiada właściwości ochronne względem przewodu pokarmowego. Oznaczałoby to powstanie nowych, zrewolucjonizowanych metod prewencji, chociażby choroby wrzodowej żołądka. Badania w tym kierunku wykazały, że systematyczne podawanie niewielkich dawek kapsaicyny grupie zdrowych osób zmniejszało ryzyko wystąpienia wrzodów żołądka. Jednak ich etiologia była ścisłe związana ze zwiększonym spożyciem alkoholu bądź przyjmowaniem aspiryny , nie dotyczyło to innych przyczyn. Natomiast nie ulega wątpliwości, iż kapsaicyna stosowana w dużych ilościach wykazuje efekt odwrotny do powyższego, podrażniając błonę śluzową żołądka

 

KAPSAICYNA A NOWOTWORY

Działanie chemoprewencyjne oznacza stosowanie nietoksycznych dawek leków lub substancji naturalnie zawartych w pożywieniu , które mogą zapobiegać powstawaniu nowotworów , na skutek spowolnienia procesu karcynogenezy  Dowiedziono, iż kapsaicyna posiada takie właściwości. Jest ona w stanie wpłynąć na metabolizm związków rakotwórczych oraz mutagennych , takich jak np. nitrozamina (obecna w tytoniu ) czy aflatoksyna B (wytwarzana przez grzyby z rodzaju Aspergillus). Chemoprewencyjne działanie kapsaicyny wiąże się głównie z wpływem na funkcjonowanie enzymów wątroby - naszego centrum detoksykacyjnego, w którym zachodzą także procesy aktywacji szkodliwych związków.

Inna przydatna zdolność kapsaicyny to hamowanie wzrostu komórek nowotworowych poprzez indukowanie apoptozy, czyli programowanej śmierci komórki. Przyczynia się ona przez to również do niszczenia ich centr energetycznych - mitochondriów.

Kapsaicynę możemy zaliczyć ponadto do związków o działaniu antyangiogennym. Oznacza to, że substancja ta zapobiega powstawaniu nowych naczyń krwionośnych , które to powstają w momencie rozrastania się guza nowotworowego bądź tworzenia się przerzutów. Namnażające się komórki wymagają bowiem większej ilości tlenu i składników odżywczych, a pierwotna sieć naczyń krwionośnych nie jest w stanie im tego zapewnić. W efekcie doprowadza to do ich śmierci

W ciągu ostatnich kilkunastu lat potwierdzono hamujący wpływ kapsaicyny na rozwój raka : płuc, okrężnicy, prostaty, glejakaoraz czerniaka

 

TOKSYCZNOŚĆ KAPSAICYNY

Zjawisko, kiedy to substancja w małych dawkach działa korzystnie, a w dużych szkodzi, nazywa się hormezą. Tak właśnie kapsaicyna w niewielkiej ilości wykazuje właściwości lecznicze , natomiast w wysokim stężeniu jest już toksyczna. Duże dawki kapsaicyny są śmiertelne , ponieważ prawdopodobnie paraliżują układ oddechowy  Jednak w przypadku podawania doustnego związek ten charakteryzuje mała toksyczność, co wiąże się bezpośrednio z działaniem enzymów przewodu pokarmowego, które to go dezaktywują

W badaniach na zwierzętach potwierdzono, iż kapsaicyna jest substancją neurotoksyczną  U ludzi, podanie kapsaicyny śródskórnie doprowadza do szybkiego zaniku włókien nerwowych. Zanikowi aczkolwiek ulegają tylko te włókna, które miały bezpośredni kontakt z tą substancją

 

PODSUMOWANIE

Jak powiedział kiedyś Paracelsus: „Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną”. Dokładnie tak jest w przypadku kapsaicyny, gdzie końcowy efekt działania zależy od wielkości dawki  Mimo iż, wiadomo już całkiem dużo o niej i jej wpływie na organizm, niezbędne są dalsze badania, które do cna rozwieją wszelkie niejasności

 

Źródła:

1. http://www.farm.amwaw.edu.pl/~axzimni/biuletyn/1302Pienko/Pienko.html

2.Olszewska J.: Kapsaicyna - lek czy trucizna? Kosmos - Problemy Nauk Biologicznych 2010, 59: 133-139.